بازگشت مقتدرانه ايران به تجارت جهاني

ایران می تواند به سرعت از گشایش اقتصادی خود پس از لغو تحریم ها منتفع شود. ایران با جمعیت 80 میلیونی و تولید ناخالص داخلی سالانه 406 میلیارد دلار، پس از سقوط شوروی، بزرگ ترین اقتصاد بازگشته به بازارهای بین المللی خواهد بود. ایران برای بهبود وضعیت اقتصادی خود متعهد به محدود کردن فعالیت های هسته ای خود شد. حال با آغاز اجرای برجام، این کشور با عزمی استوار به تجارت بین الملل در بخش های کلیدی مانند نفت و گاز، بانکداری، بیمه و خودروسازی قدم نهاده است. اما در این بین مشکلاتی نیز وجود دارد از جمله کندی رشد اقتصاد جهانی، کاهش قیمت نفت، وضعیت گردش بازار چین و مقررات بانکی. حال سوالی که مطرح می شود این است که ایران چگونه می تواند در بازگشت به این بازار واکنش نشان دهد و در مقابل نیز بازار نفت و تجارت جهان در برابر این تحول جدید چه واکنشی خواهد داشت؟

تحریم ها باعث شد، سطح تولید نفت خام ایران از 5/ 3میلیون بشکه در روز تا پایان سال 2015 به روزانه 5/ 2 میلیون بشکه کاهش یابد. مدت زمان اندکی پس از لغو تحریم ها، شرکت ملی نفت این کشور دستور 500 هزار بشکه تولید اضافی را صادر کرد، هر چند افزایش تولید نفت نمی تواند به سرعت به سطح تولید در زمان پیشاتحریم برگردد. در سال های گذشته عربستان، امارات و عراق تولید نفت خود را افزایش داده اند. ایران ابتدا باید زیرساخت های خود را بهبود بخشد تا بتواند سطح تولید خود را افزایش دهد.

ایران برای جذب خریداران اروپایی نفت خود مترصد است تا نفت را با تخفیف بفروشد. از سوی دیگر، شرکای جهانی تجارت با ایران در یک دهه گذشته تغییر کرده اند. در این مدت سطح صادرات به اتحادیه اروپا افت داشته و هم اینکه هیچ صادراتی به آمریکا نداشت، ولی در عوض سطح صادرات ایران به چین ناگهان رشد بسیاری یافت. هرچند کندی رشد اقتصاد چین به واردات از ایران ضربه زده است، اما هنوز هم بزرگ ترین واردکننده نفت خام از این کشور است و تهران هم تصمیم دارد سطح این تجارت را افزایش دهد. چین بزرگ ترین بازار صادرات و واردات ایران و خاورمیانه و همچنین بزرگ ترین مبدأ واردات این کشور است. میزان واردات ایران در یک دهه گذشته از همسایگان این کشور بیشتر از دیگر کشورهای جهان بوده است و اکنون که با حذف تحریم ها این کشور به سمت تجارت با اتحادیه اروپا گام برمی دارد، ممکن است همسایگان ایران از این موضوع آسیب ببینند.

ایران براساس توافق صورت گرفته با شرکت هواپیماسازی اروپا، هواپیمای جت ایرباس خریداری کرد که در صورت اجرایی شدن، بیانگر آن است که سطح صادرات اتحادیه اروپا به ایران افزایش خواهد یافت. این توافق رسما در جریان حضور هفته گذشته حسن روحانی در ایتالیا و فرانسه صورت گرفت که نخستین سفر رئیس جمهوری ایران در بیش از یک دهه گذشته به دو کشور اروپایی در یک برنامه واحد بود. تحریم های آمریکایی تا 8 سال دیگر به قوت خود باقی خواهند ماند و تنها این دو کشور می توانند در مواردی از جمله غذا و فرش ایرانی با هم داد و ستد کنند و همچنین آمریکا می تواند به ایران هواپیمای مسافربری بفروشد.

با لغو تحریم ها، ایران امیدوار است سالانه پذیرای 50میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی باشد.شرکت های بین المللی در جست وجوی فرصت های مناسب برای ورود به بازار ایران هستند. اما باید در نظر داشت که در سال های گذشته ورود سرمایه گذاران خارجی به این کشور بسیار کم بوده است. از سوی دیگر، بورس ایران در جست وجوی افزایش سرمایه گذاری های بیشتر است. برخی تحلیلگران می گویند که همچنان وضعیت سیستم بانکداری این کشور مبهم است و بزرگ ترین مساله ای که باید آن را بهبود بخشند مساله فاینانس است.