چرا پوکی استخوان در زنان بیشتر است؟

در بدن استخوان ها به طور مرتب ساخته شده و از بین می روند. البته سرعت این روند در تمام عمر فرد یکسان نیست، به طوریکه توده استخوانی در سنین 20 تا 30 سالگی به حداکثر میزان خود می رسد و سپس به تدریج کاهش می یابد. حداکثر توده استخوانی در افراد مختلف متفاوت است و به عوامل ارثی، تغذیه، فعالیت بدنی و شیوه زندگی در طول دوره رشد بستگی دارد.

اگر میزان تخریب استخوان بیش از ساخته شدن آن باشد، فضاهای بین شبکه های داخلی استخوان بزرگ می شود و اصطلاحا پوکی استخوان اتفاق می افتد. در این وضعیت استخوان ضعیف شده و با کوچک ترین ضربه دچار شکستگی می شود. این پدیده در سنین سالمندی شایع است، اما با اقدامات ساده ای می توان آن را به تاخیر انداخت یا از شدت آن کاست.

اهمیت پوکی استخوان در این است که اغلب تا زمان شکستگی استخوانی علامتی ندارد. ستون فقرات، استخوان ران، لگن، مچ دست و انتهای ساعد به ترتیب شایع ترین محل هایی هستند که در اثر پوکی استخوان دچار شکستگی می شوند. بسیاری از شکستگی های ستون فقرات فقط با درد شدید پشت همراه هستند و علامت دیگری ندارند. انحراف ستون مهره ها در اثر جوش خوردن خودبخودی آنها می تواند از علایم این بیماری باشد.

چه عواملی منجر به پوکی استخوان می شوند؟

- سن: با بالا رفتن سن، تراکم استخوان در هر دو جنس به تدریج کاهش می یابد، به طوریکه از حدود 40 سالگی این تراکم بین نیم تا یک درصد در سال کاهش می یابد.

- جنس: پوکی استخوان در زنان به دلیل کم بودن توده استخوان و پدیده یائسگی شایع تر است.

- یائسگی و کاهش هورمون های جنسی: هورمون های جنسی نقش مهمی در استحکام استخوان ها دارند. بنابراین هر عاملی ازر جمله یائسگی که باعث کاهش این هورمون ها شود، پوکی استخوان را تسریع می کند.

- سابقه فامیلی: در صورت وجود سابقه شکستگی در بستگان نزدیک، احتمال ابتلا به شکستگی تا دو برابر افزایش می یابد.

- نژاد و عوامل ارثی: نژاد آسیایی و افرادی که پوست و موی روشن دارند، بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند.

- جثه بدنی: استخوان بندی ظریف و جثه کوچک تر موجب افزاش احتمال پوکی استخوان می شود.

- بیماری های همراه: برخی بیماری ها نظیر بیماری های مزمن کبد و کلیه، دیابت نوع یک، افزایش هورمون تیرویید و پاراتیرویید، اختلالات هورمون های جنسی، اسهال مزمن، برخی سرطان ها، بی اشتهایی عصبی و پیوند اعضا ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می دهند.

- مصرف داروها: مصرف طولانی مدت داروهای حاوی کورتون، داروهای ضد صرع و داروهایی که برای درمان بیماری های تیروئید مصرف می شوند، موجب بروز پوکی استخوان می شوند.

- ورزش و فعالیت بدنی: ورزش سبب افزایش رشد استخوانی بویژه دوران کودکی و بلوغ می شود و اگر مناسب و مستمر باشد، افزایش تراکم استخوانی را در بر دارد.

- مصرف دخانیات و الکل: مصرف دخانیات شامل سیگار، قلیان، پیپ و چپق موجب اختلال در جذب کلسیم و ساخت استخوان، یائسگی زودرس، کاهش وزن و تخریب هورمون های جنسی می شود که به تسریع پوکی استخوان می انجامد.

پوکی استخوان چگونه منجر به شکستگی می شود؟

مسلما استخوان هایی که استحکام کافی برای حفظ تعادل بدن نداشته باشند، به راحتی متعاقب نیروهای جزیی مانند زمین خوردن یا سقوط از پله، دچار شکستگی می شوند. به همین دلیل شایع ترین شکستگی های ناشی از پوکی استخوان؛ سقوط و زمین خوردن است. عواملی مانند عوامل محیطی، نور کم، اختلال بینایی، فراموشی، استفاده از داروهای خواب آور در افزایش احتمال سقوط و شکستگی نقش دارند.

راه های پیشگیری از پوکی استخوان

بنابر اعلام مرکز مدیریت بیماری های غیرواگیر وزارت بهداشت، برای پیشگیری از پوکی استخوان از منابع کلسیم و ویتامین "د" به اندازه کافی در رژیم غذایی خود استفاده کنید، از مصرف دخانیات به هر شکل خودداری کنید، ورزش مستمر و مناسب را در برنامه خود بگنجانید، غلات، لبنیات، حبوبات، سبزی، ماهی و میوه را در رژیم غذایی خود قرار دهید، از مصرف نوشابه و قهوه خودداری کنید، روزانه شش تا هشت لیوان آب بنوشید.